در گفتگو ومناظرات با اهل سنت سوال مهمی که درمورد توسل مطرح می‌شود این است که می‌گویند شما شیعیان که به ائمه معصومین متوسل می‌شوید آیا دستوری برای توسل از ائمه معصومین رسیده است.؟ آیا اصلا خود ائمه گفتند به ما توسل کنید؟ جواب را با بیان سه روایت ذکر می‌کنیم.

روایت اول: دستور امیر مؤمنان حضرت علی(علیه السلام )به توسل

مرحوم كلینی با سند معتبر نقل كرده که معاویة بن عمار گوید: حضرت امام صادق (علیه السلام) بدون سخن و پرسشى به من فرمود: اى معاویة آیا نمی‌دانى كه مردى خدمت امیر المؤمنین (علیه السلام) آمد و از این‌كه اجابت دعایش دیر شده بود به آن حضرت شكایت كرد، آن حضرت به او فرمود: چرا دعاى سریع الاجابة را (یعنى دعائى كه زود باجابت رسد) نخواندى؟ آن مرد عرض كرد: آن دعا كدام است؟ فرمود: بگو و به سوی تو به حق محمد و اهل‌بیتش رو آورده‌ام، به حق تو وآن‌ها از شما درخواست دارم كه بر محمد وآل محمد دورد فرستی و فلان حاجت مرا بر آورده سازی.[1].طبق این روایت اگر كسی بخواهد حاجتش زود تر بر آورده شود و دعایش مستجاب شود، می‌تواند با توسل به پیامبر و اهل بیت (علیهم السلام) به مقصودش برسد.

روایت دوم: دستور امام صادق (علیه السلام) در توسل به قبر پیامبراکرم

معاویه بن عمار نقل می‌كند كه امام صادق (علیه السلام) فرمود: 

از وارد شدن به مدینه یا هنگامی كه وارد شدی، غسل كن، سپس نزد قبر پیامبر (صلی الله علیه وآله) برو، بایست و به آن حضرت سلام كن. ... خدایا خودت فرمودی: اگر گروه گنه‌‏كاران به واسطه گناه بر خود ستم كنند و سپس نزد تو آیند و به واسطه تو از خدا طلب آمرزش كنند و تو از خدا طلب مغفرت كنى البته خواهند دید كه خداوند توبه ایشان را پذیرفته و به آن‌ها ترحم مى‌‏نماید و من در حالى كه طلب آمرزش كرده و از گناهانم توبه مى‏‌كنم به نزد پیامبرت آمده‌ام و ای پیامبر! من به واسطه تو به سوی پروردگار خودم به شما رو آورده‌ام تا گناهانم را ببخشد.و اگر حاجت داشتی قبر مطهّر را پشت سر قرار بده و رو به قبله بایست و دو دستت را بلند نما و سپس حاجتت را از خدا بخواه كه ان شاء اللَّه مستجاب خواهد شد.[2]این روایت صحیح است و به این مطلب علامه حلی تصریح كرده اند.[3]

روایت سوم: دستور امام صادق (علیه السلام) در توسل به پیامبر اکرم

در روایت صحیح دیگر نیز امام صادق (علیه السلام) درتعلیم دعایی فرمودند: هنگامى كه به نماز برخاستى این دعا را بخوان: خدایا من محمّد «صلّى اللَّه علیه و آله» را پیشاپیش حاجت خود قرار می‌دهم ، و به واسطه او به تو رو می‌كنم. پس تو نیز مرا به واسطه آن حضرت در دنیا و آخرت داراى آبرو گردان، و مرا از مقرّبان‏ قرار بده. و نمازم را به خاطر آن حضرت  و بحقّ او مورد قبول خویش قرار ده، و گناهانم را به شفاعت او بیامرز، و دعایم را به یمن او مستجاب گردان، كه البتّه تو خود آمرزنده و مهربان هستى‏.[4] علامه حلی نیز سند روایت را صحیح می‌داند.[5]

پس نتیجه این‌که  وقتی با ذکر روایات ثابت شد که توسل سیره وسنت خود اهل بیت بوده ونه تنها ما را نهی نکردند  بلکه دستور به توسل هم دادند وحتی بعضی از ائمه معصومین  به ائمه دیگر متوسل می شدند.[6] خود این قراین وشواهد، بهترین دلیل بر مشروعیت ومقبولیت توسل است خواه خود اهل بیت گفته باشند که به ما توسل کنید یا نگفته باشند، قطعا اگرمتوسل و واسطه قراردادن اهل بیت اشکال داشت وخلاف توحید بود، بدون شک خود ائمه به شدت  جلوگیری می‌کردند ودر ذم متوسلان مطالبی بیان می‌کردند. همان‌طور که ما درتاریخ نمونه‌هایی از نهی گفتاری وعملی  اهل بیت داریم در مورد افراط وتفریط کردن افراد مانند غُلات که در مورد اهل بیت غلو می‌کردند وآن‌ها را هم‌سان خدا می‌دانستند واهل بیت به شدت کار شرک وکفر آمیز آن‌ها را نهی کردند.پس توسل  نه تنها منافاتی با توحید ندارد بلکه عین توحید است مصداق بارزش همان زیارات وادعیه اهل بیت است وقتی محتوای آن‌ها رامی‌بینیم متجلّی ومتبلور از مباحث توحیدی است وبا توسل به خدا وصفاتش، زیارت ودعا  شروع می‌شود.

پی‌نوشت:
[1]. الكلینی الرازی، أبو جعفر محمد بن یعقوب بن إسحاق (متوفاى328 هـ)، الأصول من الكافی، ج2، ص583 ، ح17، ناشر: اسلامیه‏، تهران‏، الطبعة الثانیة،1362 هـ.ش.« أَنَّ رَجُلًا أَتَى أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ علیه السلام فَشَكَا الْإِبْطَاءَ عَلَیْهِ فِی الْجَوَابِ فِی دُعَائِهِ فَقَالَ لَهُ أَیْنَ أَنْتَ عَنِ الدُّعَاءِ السَّرِیعِ الْإِجَابَةِ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ مَا هُوَ ... وَ أَتَوَجَّهُ إِلَیْكَ بِمُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ أَسْأَلُكَ بِكَ وَ بِهِمْ أَنْ تُصَلِّیَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَفْعَلَ بِی كَذَا وَ كَذَا.
[2]. الكافی، ج‏4 ، ص550، ح1، بَابُ دُخُولِ الْمَدِینَةِ وَ زِیَارَةِ النَّبِیِّ ص وَ الدُّعَاءِ عِنْدَ قَبْرِه‏.
الطوسی، الشیخ ابوجعفر، محمد بن الحسن بن علی بن الحسن (متوفاى460هـ)، تهذیب الأحكام، ج 6، ص6، تحقیق: السید حسن الموسوی الخرسان، ناشر: دار الكتب الإسلامیة ـ طهران، الطبعة الرابعة،‌1365 ش .«  إِذَا دَخَلْتَ الْمَدِینَةَ فَاغْتَسِلْ قَبْلَ أَنْ تَدْخُلَهَا أَوْ حِینَ تَدْخُلُهَا ثُمَّ تَأْتِی قَبْرَ النَّبِیِّ صلی الله علیه وآله ثُمَّ تَقُومُ فَتُسَلِّمُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلی الله علیه وآله ...اللَّهُمَّ إِنَّكَ قُلْتَ- وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحِیماً وَ إِنِّی أَتَیْتُ نَبِیَّكَ مُسْتَغْفِراً تَائِباً مِنْ ذُنُوبِی وَ إِنِّی أَتَوَجَّهُ بِكَ إِلَى اللَّهِ‏ رَبِّی وَ رَبِّكَ لِیَغْفِرَ لِی ذُنُوبِی»
القمی، أبی القاسم جعفر بن محمد بن قولویه (متوفاى367هـ)، كامل الزیارات، ص 50، تحقیق: الشیخ جواد القیومی، لجنة التحقیق، ناشر: مؤسسة نشر الفقاهة، الطبعة: الأولى1417هـ« یا محمد انی أتوجه بك إلى الله ربی وربك لیغفر لی ذنوبی.»
[3]. الحلی الأسدی، جمال الدین أبو منصور الحسن بن یوسف بن المطهر (متوفاى726هـ)،‌ منتهى المطلب فی تحقیق المذهب،‌ ج 2 ص 887، تحقیق: قسم الفقه فی مجمع البحوث الإسلامیة،‌ ناشر: مجمع البحوث الإسلامیة - إیران – مشهد، چاپخانه: مؤسسة الطبع والنشر فی الآستانة الرضویة المقدسة، چاپ: الأولى1412 «وصفة زیارته صلى الله علیه وآله ما رواه الشیخ فی الصحیح عن معاویة بن عمار عن أبی عبد الله ( ع ) قال إذا دخلت المدینة فاغتسل قبل أن تدخلها»
[4]. الصدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین (متوفاى381هـ)، من لا یحضره الفقیه، ج 1 ص 302، ح 916، تحقیق: علی اكبر الغفاری، ناشر: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم« إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلَاةِ فَقُلِ: اللَّهُمَّ إِنِّی أُقَدِّمُ‏ إِلَیْكَ‏ مُحَمَّداً صلی الله علیه وآله بَیْنَ یَدَیْ حَاجَتِی وَ أَتَوَجَّهُ بِهِ إِلَیْكَ فَاجْعَلْنِی بِهِ وَجِیهاً عِنْدَكَ‏ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ‏ اجْعَلْ صَلَاتِی بِهِ مَقْبُولَةً وَ ذَنْبِی بِهِ مَغْفُوراً وَ دُعَائِی بِهِ مُسْتَجَاباً إِنَّكَ أَنْتَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ.»
[5]. الحلی الأسدی، جمال الدین أبو منصور الحسن بن یوسف بن المطهر (متوفاى726هـ)،‌ منتهى المطلب فی تحقیق المذهب،‌ ج 1 ص 298، تحقیق: قسم الفقه فی مجمع البحوث الإسلامیة،‌ ناشر: مجمع البحوث الإسلامیة - إیران – مشهد، چاپخانه: مؤسسة الطبع والنشر فی الآستانة الرضویة المقدسة، چاپ: الأولى1412 «ویستحب له أن یقول إذا قام إلى الصلاة ما رواه الشیخ فی الصحیح عن أبان ومعاویة بن وهب جمیعا عن أبی عبد الله علیه السلام قال : إذا قمت إلى الصلاة فقل اللهم إنی أقدم إلیك محمدا بین یدی حاجتی وأتوجه به إلیك»
[6].«توسل» توسط خود ائمه معصومین «سلام الله علیهم»