زمخشرى  در تفسیرش حدیثى نقل كرده كه فخر رازى  از او اقتباس كرده‌  حدیث مزبور به وضوح مقام آل محمد(صلی الله علیه وآله وسلم) واهمیت حب آن‌ها را بیان مى‌دارد، مى‌‌گوید رسول خدا فرمود:«هر كس با محبت آل محمد بمیرد شهید از دنیا رفته. آگاه باشید هر كس با محبت آل محمد از دنیا رود بخشوده است. آگاه باشید هر كس با محبت آل محمد  از دنیا رود با توبه از دنیا رفته. آگاه باشید هر كس با محبت آل محمد  از دنیا رود مؤمن كامل الایمان از دنیا رفته. آگاه باشید هر كس با محبت آل محمد از دنیا رود فرشته مرگ او را بشارت به بهشت مى‌دهد. آگاه باشید هر كس با محبت آل محمد  از دنیا رود قبر او را زیارت‌گاه فرشتگان رحمت قرار مى‌دهد. آگاه باشید هر كس با عداوت آل محمد  از دنیا رود روز قیامت در حالى وارد عرصه محشر مى‌شود كه در پیشانى او نوشته شده مایوس از رحمت خدا. آگاه باشید هر كس با بغض آل محمد از دنیا برود كافر از دنیا رفته. آگاه باشید هر كس با عداوت آل محمد  از دنیا برود بوى بهشت را استشمام نخواهد كرد».[1]

جالب این‌كه فخر رازى بعد از ذكر این حدیث شریف كه صاحب كشاف آن را به صورت ارسال مسلم ذكر كرده است مى‌افزاید:«آل محمد كسانى هستند كه بازگشت امرشان به او است، كسانى كه ارتباطشان محكم‌تر و كامل‌تر باشد «آل» محسوب مى‌شوند، و شك نیست كه «فاطمه و على و حسن و حسین»محكم‌ترین پیوند را با رسول خدا داشتند، و این از مسلمات و مستفاد از احادیث متواتراست. بنابراین لازم است كه آن‌ها را«آل پیامبر» بدانیم.
سپس مى‌افزاید: گروهى در مفهوم « آل » اختلاف كرده‌اند ، بعضى آن‌ها را خویشاوندان نزدیك پیامبرمى‌دانند، و بعضى گفته‌اند آن‌ها امت پیامبرند، اگر این واژه را بر معنى اول حمل كنیم آل پیامبر تنها آن‌ها هستند، و اگر به معنى امت كه دعوت او را پذیرفتند بدانیم باز هم خویشاوندان نزدیك رسول خدا  آل او محسوب مى‌شوند، بنابراین به هر تقدیر آن‌ها آل هستند و اما غیر آن‌ها در لفظ «آل» داخلند یا نه؟ محل اختلاف است.

سپس فخر رازى از صاحب كشاف چنین نقل مى‌كند وقتى این آیه نازل شد عرض كردنداى رسول خدا  خویشاوندان تو چه کسانی هستند كه مودتشان بر ما واجب است؟ فرمود:على و فاطمه و دو فرزندشان، بنابراین ثابت مى‌شود كه این چهار تن ذى القرباى پیغمبرند و هنگامى كه این معنى ثابت شد واجب است از احترام فوق‌العاده‌اى برخوردار باشند. فخر رازى مى‌افزاید: دلائل مختلفى بر این مساله دلالت مى‌كند جمله إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى كه طرز استدلال به آن بیان شد شك نیست كه پیامبر فاطمه را دوست مى‌داشت و درباره او فرمود:  «فاطمة بضعة منى یؤذینى ما یؤذیها  فاطمه پاره تن من است آنچه او را آزار دهد مرا آزار داده است» و با احادیث متواتر از رسول خدا ص ثابت شده كه او على و حسن و حسین را دوست مى‌داشت ، وهنگامى كه این معنى ثابت شود محبت آن‌ها بر تمام امت واجب است چون خداوند فرموده :«وَاتَّبِعُوه لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ[احزاب/158] از او پیروى كنید تا هدایت شوید» «فَلْیَحْذَرِ الَّذِینَ یُخالِفُونَ عَنْ أَمْرِه[نور/63] كسانى كه فرمان او را مخالفت مى‌كنند از عذاب الهى بترسند» «قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّه فَاتَّبِعُونِی یُحْبِبْكُمُ اللَّه[آل عمران/31] بگو اگر خدا را دوست مى‌دارید از من پیروى كنید تا خدا شما را دوست دارد»«لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِی رَسُولِ اللَّه أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ[احزاب/21]  براى شما در زندگى رسول خدا سرمشق نیكویى بود» ادامه مطالب را فراموش نکنید.....

دعاى براى «آل» افتخار بزرگى است و لذا این دعا خاتمه تشهد در نماز قرار داده شده «اللهم صل‌على محمد وعلى آل محمد، وارحم محمدا وآل محمد» وچنین تعظیم و احترامى در حق غیر آل دیده نشده است ، بنا بر این همه این دلائل نشان مى‌دهد كه محبت آل محمد واجب است.سرانجام فخر رازى سخنان خود را در این مساله با اشعار معروف شافعى پایان مى‌دهد.«اى سوارى كه عازم حج هستى در آنجا كه در نزدیكى منى ریگ براى رمى جمرات جمع مى‌كنند و مركز بزرگ اجتماع زائران خانه خداست بایست، و فریاد بزن به تمام كسانى كه در مسجد خیف مشغول عبادتند و یا در حال حركت مى‌باشند فریاد بزن به هنگام سحرگاه كه حاجیان از مشعر به سوى منى كوچ مى‌كنند و هم‌چون نهرى عظیم و خروشان وارد سرزمین منى مى‌شوند آرى فریاد بزن و بگو: اگر محبت آل محمد  رفض و ترك دین است، همه جن و انس شهادت دهند كه من رافضیم».[2]  

 حضرت آیت الله مکارم شیرازی(دامت برکاته) در ادامه مباحث می فرماید :«البته غیر از احادیث فوق روایات فراوان دیگرى در منابع اسلامى نقل شده است. ولى ذكر این نكته را مناسب مى‌دانیم كه در بعضى از منابع كلامى مانند «احقاق الحق» و شرح مبسوط آن، حدیث معروف فوق(وجوب محبت آل محمد) در مورد تفسیر آیه «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیْه أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى[شوری/23]از حدود پنجاه كتاب از كتب اهل سنت نقل شده است كه نشان مى‌دهد تا چه اندازه نقل این روایت گسترده و مشهور بوده است.[3]آری  این است مقام آل محمد ودر کنار وجوب محبتشان باید به  دامانشان چنگ بزنیم و آن‌ها را رهبر خویش و راهنماى دین و دنیای خود قرار دهیم و الگو و اسوه خویش بدانیم  و تداوم خط نبوت را با امامت اهل بیت باید ببینیم.این است معنای محبت واقعی، درعمل باید نشان بدهیم نه فقط در گفتار، واز همه مهم‌تر درایت وتفقه در روایت ملاک است نه فقط صرف روایت.  

پی‌نوشت:
[1]. زمخشرى محمود، الكشاف عن حقائق غوامض التنزیل‏، تفسیر اهل سنت،  دار الكتاب العربی‏، بیروت، 1407ق، ج4ف ص220، ذیل آیه 23سوره شوره« فنزلت الآیة. و قال رسول اللّه صلى اللّه علیه و سلم: «من مات على حب آل محمد مات شهیدا ، ألا و من مات على حب آل محمد مات مغفورا له، ألا و من مات على حب آل محمد مات تائبا، ألا و من مات على حب آل محمد مات مؤمنا مستكمل الإیمان، ألا و من مات على حب آل محمد بشره ملك الموت بالجنة»
[2]. فخر رازى، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب‏، تفسیر اهل سنت،  دار احیاء التراث العربی‏،بیروت، 1420ق،ج27، ، ص595، ذیل آیه 23 سوره شوری« و أنا أقول: آل محمد صلى اللّه علیه و سلّم هم الذین یؤول أمرهم إلیه فكل من كان أمرهم إلیه أشد و أكمل كانوا هم الآل، و لا شك أن فاطمة و علیا و الحسن و الحسین كان التعلق بینهم و بین رسول اللّه صلى اللّه علیه و سلّم أشد التعلقات و هذا كالمعلوم بالنقل المتواتر فوجب أن یكونوا هم الآل، و أیضا اختلف الناس فی الآل فقیل هم الأقارب و قیل هم أمته، فإن حملناه على القرابة فهم الآل، و إن حملناه على الأمة الذین قبلوا دعوته فهم أیضا آل فثبت أن على جمیع التقدیرات هم الآل، و أما غیرهم فهل یدخلون تحت لفظ الآل؟»« یا راكبا قف بالمحصب من منى- و اهتف بساكن خیفها و الناهض- سحرا اذا فاض الحجیج الى منى- فیضا كما نظم الفرات الفائض- فلیشهد الثقلان انى رافضىان كان رفضا حب آل محمد    -

[3]. مكارم شیرازى، ناصر، تفسیر نمونه، تفسیرشیعه، دار الكتب الإسلامیة، تهران‏، 1374ش،ج20، ص413الی 418، ذیل آیه 23،سوره شوری